Buro Loo aan het werk: Dirkje en Wouter over de energietransitie

Maatschappelijke inbedding dus. Wat het tweetal met deze term bedoelt, legt junior consultant Dirkje uit. “Dan heb je het over het actief deelnemen van inwoners, participatie. Door een goede inbedding bereik je draagvlak voor de energietransitie.” Wouter: “De energietransitie draait om grote, technologische veranderingen die gevolgen hebben voor de leefomgeving. Wat mij drijft is dat steeds meer mensen de transitie gaan toe-eigenen. Want pas dan staan ze open voor de veranderingen die nodig zijn.”

Behapbaar maken

De toe-eigening van de transitie is dus cruciaal. Maar hoe komt dat tot stand? Volgens de senior adviseur bij Buro Loo vergt dat het behapbaar maken van de maatschappelijke veranderingen. “Mensen moeten het snappen. Ik laat graag zien wat er moet gebeuren en wat daar precies voor nodig is. Daarbij hamer ik op een slimme, eerlijke aanpak die we met elkaar doen. Een overheid of marktpartij is dan niet de enige die leidt, inwoners leiden mee. Ik geniet ervan om de veelheid aan technologische mogelijkheden inzichtelijk te maken en de veelheid aan belanghebbenden samen te laten werken.”

Inwoners willen zelf aan de slag in de energietransitie, stelt Dirkje. “Want je kunt die transitie best overlaten aan de markt, maar dan heeft de burger geen invloed. Dat betekent dat lang niet altijd de beste keuzes worden gemaakt voor de maatschappij. Gelukkig wordt het nut van energiecoöperaties onderkend.” Wouter vult aan: “Een anonieme belegger is vaak van ”grote stappen, snel thuis”. Ze zullen uit zichzelf weinig aan ecologie en ruimtelijke kwaliteit doen. Deelnemers van een lokale energiecoöperatie voelen zich juist verantwoordelijk voor de omgeving. Bijkomend voordeel: ze profiteren ook nog van de opbrengst van bijvoorbeeld duurzame energie.”

Verzet

Als de maatschappelijke inbedding niet goed geregeld is, kan de energietransitie zelfs vertragen. Dirkje: “Projecten zullen niet doorgaan na weerstand uit de omgeving.” Wouter komt daarbij weer terug op de toe-eigening. “Als men de transitie niet toe-eigent, komen mensen haast automatisch in verzet.”

Hij ziet een belangrijke drempel voor toe-eigening. “Hoewel het gaat over de grootste transitie van het energiesysteem uit de Nederlandse geschiedenis, is mijn gutfeeling dat 80 procent van de mensen geen of weinig interesse heeft in het thema energie. Stroom uit het stopcontact en een warm huis zijn een vanzelfsprekendheid. Pas als het de portemonnee raakt, als het om de energierekening gaat, komt men in beweging. Gelukkig kunnen juist op dat punt coöperaties een rol spelen.” Dirkje: “Al interesseert het thema mensen niet, dan zie je inwoners alsnog in de actiestand komen als er een warmtenet of zonneveld in hun directe omgeving komt.” Volgens haar kun je de betrokkenheid beter direct op een positieve manier vormgeven. Bijvoorbeeld via energiegemeenschappen.

Dirkje ziet een dilemma: de transitie overlaten aan de markt is niet ideaal, maar ondertussen zijn coöperaties nog lang niet altijd even goed ontwikkelt. “Je moet iedereen inzetten waar die goed in is. Coöperaties kunnen goed draagvlak creëren. Maar het beheren van een warmtenet is nu nog  teveel gevraagd.” “Toch is dat wel wat we doen in Harderwijk”, reageert Wouter. Hij verwijst naar een project van Buro Loo waar wordt ingezet op coöperatief aandeelhouderschap van een warmtenet. “Dat ze minder professioneel zijn klopt wel, maar dat betekent niet dat we ze niet nodig hebben. Je kunt er ook anders naar kijken: er ligt een uitdaging om het maatschappelijk middenveld te professionaliseren.”

Het kan wel

Dat geluid hoor je ook bij bestuurders van energiecoöperaties. Ze zien dat er meer communicatie-experts nodig zijn voor een brede ledenwerving. Dat bleek onder meer uit de masterscriptie van Dirkje over de knelpunten waar energiecoöperaties tegenaan lopen. Ze studeerde in het najaar van 2023 af van de opleiding Cities, Water & Climate Change aan de Radboud Universiteit Nijmegen. Ze sprak voor haar eindscriptie met zeven energiecoöperaties uit de Stedendriehoek. “Het inspireerde me welke impact sommige van deze organisaties hebben. Het kan dus wel!” Ze noemt bijvoorbeeld De A in Apeldoorn (Michael Boddeke) en Betuwewind (Gerlach Veldhoven) als koplopers.

Wouter laat zich vooral inspireren door Els Holsappel van NPRES. “Els produceert een onstopbare stroom aan verdiepend materiaal over energiegemeenschappen.”

Ook Albert Jonathans en Judith van de Geer waardeert hij om hun doortastende aanpak. “Albert doet baanbrekend werk in de local for local aanpak. Judith van Energie Samen Gelderland faciliteert met Flinck een opleidingsplatform voor energiecoöperaties.

Twee maatschappelijke ontwikkeling volgt Wouter op de voet. De eerste is de samenwerking die ontstaat op bedrijventerreinen en de tweede de nieuwe manieren om energiegemeenschappen in te richten. “Zo is er het project Local4Local, waarbij lokaal en duurzaam opgewekte stroom en warmte ook lokaal wordt aangeboden tegen zo ongeveer de kostprijs. De tarieven liggen wel 33 procent lager.”

Nul zienswijzen

Wouter en Dirkje zien een rol weggelegd voor Buro Loo om in energieprojecten voor een goede maatschappelijke inbedding te zorgen. Wouter: “We willen verbinden op proces en inhoud en dat vertalen naar de verschillende doelgroepen. Het gesprek staat centraal. Want we praten veel over elkaar, maar weinig met elkaar. Energiegemeenschappen zijn onmisbaar voor de toekomst.”

Hij wijst op een participatietraject dat hij begeleidde voor de inpassing van een zonnepark in de gemeente Oldebroek. “Dankzij het goed betrekken van de inwoners kwamen er nul zienswijzen. Niemand heeft geklaagd. Later dit jaar wordt het park gebouwd.”