Een betaalbare warmtetransitie: draagvlak gaat door de portemonnee

Jeroen Pels, directeur private banking & hypotheken van Triodos Bank en deelnemer aan de klimaattafel gebouwde omgeving van het Klimaatakkoord was de gastspreker op de Wintercourse II van Buro Loo. Terwijl Nederland bedekt was met een dik pak sneeuw zaten maar liefst 40 professionals en relaties van Buro Loo online paraat voor zijn inspirerend betoog. Na een interactieve kennismaking, nam Jeroen ons in een sneltreinvaart mee in één van de grote uitdagingen van de energietransitie. De energietransitie is behalve een technische ook vooral een sociale opgave. Hoe kan iedereen succesvol participeren?

Lees hieronder een korte impressie van deze bijeenkomst en zie ook bijgaande getekende verslag: Winterschool_2.

Systeemwijziging op landelijk niveau

Jeroen Pels begint direct met een stevig statement: ‘De betaalbaarheid van de energietransitie gaat niet over maatregelen of financiële arrangementen. We zoeken op lokaal niveau naar werkende financieringsregelingen, maar wat we nodig hebben is een fundamentele systeemwijziging op landelijk niveau.’

Ron Sint Nicolaas, energiestrateeg bij gemeente Deventer is het eens met Pels om stevige oplossingen te zoeken, maar is ook kritisch. ‘We zijn ook goed in het problematiseren. Laten we niet vergeten dat veel mensen heel tevreden zijn over hoe niet-woninggebonden financiering werkt.’ Hij vraagt om meer souplesse vanuit de financiële wereld. Pels reageert dat er ondertussen best geëxperimenteerd mag worden. Maar zorg dan wel voor een heel zorgvuldige communicatie naar bewoners die participeren in zo’n project. Voorkom dat zij achteraf voor negatieve verrassingen komen te staan. Tegelijkertijd moet beleidsmatig de kraan dicht om de bestaande kaders te wijzigen.

Een systeemwijziging, spreekt ook Rink Drost aan. Hij is Manager Marketing en Verkoop bij Dura Vermeer. Op dit moment is Dura Vermeer bezig met het maken van energieleverende gebouwen. Dat blijkt niet eenvoudig. Daarbij is zo’n woning ontzettend duur en raakt dit direct aan de betaalbaarheidsvraag. Zijn daar ook financieringsmogelijkheden voor te ontwikkelen? Jeroen Pels geeft aan dat het complexe materie is. ‘Er vinden nu zoveel nieuwe technische ontwikkelingen plaats, die allemaal een financieringsconstructie nodig hebben.’

Duurzaamheidswaarde als onderdeel van de woningwaarde

Pels pleit voor een oplossing waarbij de duurzaamheidswaarden beter worden teruggerekend naar de woningwaarde. Kortom: de economische waardering van duurzame maatregelen moet verbeterd. De prijsontwikkeling van woningen wordt nu grotendeels bepaald door de leencapaciteit. Door de energetische kwaliteit van het onderpand in de woningwaarde mee te nemen krijgen bewoners handelingsperspectief.

Wat houdt dit concreet in? De tendens is dat wanneer kopers een nieuwe woning kopen en willen verduurzamen, de leenmogelijkheden alsmaar vergroot worden. Triodos wil dit omkeren. Energiezuinige woningen worden niet beloond. Maar kopers van een woning met een energielabel lager dan C, mogen nog maar 90% van de totale koopsom lenen. Willen bewoners de woning verduurzamen, dan kan de leensom vergroot worden.

Ook Nienke van Keimpema, programmamanager energietransitie bij gemeente Amersfoort, ervaart de betaalbaarheid als een probleem waar ze in de praktijk steeds vaker tegenaan loopt. Zij heeft veel te maken met collectieve initiatieven. ‘De doelstellingen vanuit het Rijk, de wetgeving en de praktijk van alle dag worden onvoldoende aan elkaar verbonden. Het is jammer dat daar waar in buurten enthousiasme zit voor een collectief initiatief voor een alternatieve manier van het verwarmen van woningen, dit niet van de grond komt door het financieringsvraagstuk. Waar aanvankelijk enthousiasme zit, verdwijnt dit geleidelijk.’ Ze vraagt Pels deze signalen uit de praktijk mee te nemen naar de klimaattafel in Den Haag.

En tot die tijd…?

Maarten van Doorn, projectmanager Waterfront fase 3 voor gemeente Harderwijk stipt het belang aan voor betaalbare woningen voor starters. Hij ziet ook dat de houdbaarheid van de huidige systemen van financiering onder druk staat. ‘Hoe kunnen we draagvlak en betrokkenheid van bewoners blijven houden. En hoe kan de lokale overheid een rol spelen?’ Deze fundamentele systeemwijziging zal op Rijksniveau moeten plaatsvinden, geeft Pels aan.

Voor een lokale overheid is het daarom belangrijk die duurzame maatregelen te stimuleren waarvoor geen ingewikkelde financieringsconstructies nodig zijn. Denk aan het isoleren van woningen en het aangrijpen van natuurlijke vervangingsmomenten. Volgens Pels wordt hier nog te vrijblijvend naar gekeken. ‘Het lijkt misschien niet innovatief en spannend, maar vanuit de businesscasegedachte is dit de meest slimme en effectieve aanpak voor de komende jaren.’

Daarnaast moeten er volgens Pels geen zaken gesubsidieerd worden, die nu al uitkunnen. ‘Dit leidt tot een afwachtende houding. Overheidsmiddelen moeten ingezet om bepaalde nieuwe innovaties van de grond te krijgen, of om energiearmoede aan te pakken.’

Tot slot gaf de Triodos directeur het advies om geen financieringsmodellen te bedenken buiten de Wet Financieel Toezicht om. ‘Dat geldt ook voor de tot nu toe lang onderzochte ‘constructie’ van de gebouwgebonden financiering. Dit soort regelingen kunnen op korte termijn wel leiden tot een transitieversnelling. Maar de toekomstige koper krijgt de bittere pil: bij een overgang van koper veroorzaakt dit een enorme daling van de leennormen, vanwege de woninggerelateerde lasten.’