WUP Valthe
In de Transitievisie Warmte is Valthe (gemeente Borger-Odoorn) aangewezen als startwijk vanwege de sterke sociale energie in de gemeenschap. Sinds 2019 is er al veel in gang gezet. De actieve Energie Coöperatie Valthe (ECV) wist bewoners te mobiliseren en organiseerde meerdere drukbezochte bijeenkomsten over duurzame energie en het aardgasvrij maken van het dorp — soms met meer dan honderd aanwezigen. Er werd een routekaart ontwikkeld voor verwarming met waterstof en een subsidieaanvraag ingediend bij het Programma Aardgasvrije Wijken. Hoewel die aanvraag niet werd gehonoreerd, leidde het wel tot de oprichting van de werkgroep Duurzaam Valthe. Toch bleef verdere uitvoering uit. Het was tijd om de energie in het dorp opnieuw te benutten en door te pakken richting concrete stappen.
Om een compleet en gedragen beeld te krijgen van de situatie rondom Valthe en de eerdere subsidieaanvraag, is gestart met het voeren van interviews met uiteenlopende betrokkenen: van bewoners tot vertegenwoordigers van de Energie Coöperatie en de gemeente. Deze gesprekken brachten niet alleen veel waardevolle inzichten, maar ook onderliggende frustraties en gevoeligheden uit het verleden aan het licht.
Dat vroeg om verdieping: aanvullende gesprekken met de opdrachtgever en extra interviews waren nodig om het vertrouwen te herstellen en het volledige plaatje helder te krijgen.
Op basis van deze input is het Wijkuitvoeringsplan (WUP) opgesteld. Dit plan vormt de vertaalslag van eerdere ambities naar een concrete, haalbare en lokaal gedragen aanpak voor een aardgasvrij (of aardgasvrij-ready) Valthe. Het plan geeft duidelijkheid aan inwoners en richting aan partners in de uitvoering. De aanpak bestaat uit drie onderdelen:
- Een stapsgewijze route richting aardgasvrij Valthe.
Inwoners krijgen handelingsperspectief via heldere informatie over:- eenvoudige maatregelen om het energieverbruik te beperken;
- vervolgstappen om hun woning (bijna) aardgasvrij te maken;
- het tijdpad en concrete acties voor gezamenlijke inkoop van isolatiemateriaal en (hybride) warmtepompen, inclusief de mogelijkheid om daarbij aan te sluiten.
- Menukaarten op maat als praktisch hulpmiddel.
De menukaarten zijn toegesneden op het type woning, het bouwjaar en de mate van isolatie. Daarmee kunnen bewoners zelf een passend ‘verduurzamingsmenu’ samenstellen, van eenvoudige maatregelen tot grotere investeringen. - Een uitvoeringsagenda voor alle betrokken partijen.
Deze agenda bevat acties voor onder andere de gemeente, de woningcorporatie en de energiecoöperatie. Belangrijke onderdelen zijn het opzetten van een uitvoeringstafel voor afstemming en samenwerking, en het opleiden van energiecoaches die bewoners persoonlijk kunnen ondersteunen bij het maken van keuzes.
Het eindbeeld voor een aardgasvrij Valthe ligt bij individuele verwarming met warmtepompen. Tegelijkertijd worden technologische ontwikkelingen nauwlettend gevolgd, zodat bij nieuwe inzichten eventueel kan worden overgestapt op een alternatief gas, zoals waterstof of groengas. Ook is de toekomstige capaciteit van het elektriciteitsnet nog onzeker. Daarom kiest de gemeente ervoor om voorlopig meerdere opties open te houden en stuurt zij aan op een ‘aardgasvrij’ Valthe.
Dat betekent: maximale inzet op woningisolatie, gevolgd door de overstap op hybride warmtepompen (in combinatie met een cv-ketel). Hiermee wordt al een groot deel van het aardgasverbruik bespaard. De gemeente richt zich bij de uitvoering op twee doelen voor 2030:
- woningen van ná 1992 volledig aardgasvrij;
- woningen van vóór 1992 voldoende geïsoleerd en voorzien van een hybride warmtepomp.
Valthe gaat stap voor stap van het aardgas af. Met behulp van menukaarten kunnen inwoners zelf een “diner met verduurzamingsmaatregelen” samenstellen. Deze menukaarten zijn afgestemd op woningtype, bouwjaar en huidige isolatiewaarde — van karakteristieke boerderijen in de dorpskern tot twee-onder-een-kapwoningen in het oostelijke deel van Valthe. Voor goed geïsoleerde woningen kan een volledig elektrische warmtepomp effectiever zijn dan een hybride variant. De menukaarten geven daarnaast inzicht in subsidiemogelijkheden per maatregel.
Het wijkuitvoeringsplan bevat vijf projecten gebaseerd op gezamenlijke inkoop voor particuliere woningeigenaren, waarbij individuele maatregelen worden gecombineerd met schaalvoordeel. Daardoor kunnen inwoners aanzienlijk besparen op kosten.